Od lat zbieram rzeczy, które dla większości ludzi są śmieciami. Zdjęcia z meczów klas B, zgniłe proporczyki, programy z turniejów, o których zapomniały nawet lokalne gazety. Prowadzę małe archiwum piłkarskie w województwie podkarpackim. Nie mam dotacji, nie mam muzealnej gabloty. Mam tylko dwa regały w piwnicy i coraz więcej pudeł.
Zaczęło się przypadkiem. Kiedy klub z mojej wsi kończył 50 lat, chciałem zrobić wystawę. Okazało się, że nikt nie przechował żadnych dokumentów. Wszystko wywiozła śmieciarka. Wtedy postanowiłem, że nie pozwolę, żeby podobne historie przepadły. Z czasem odkryłem, że nie jestem sam. W Internecie trafiłem na ludzi, którzy robią to samo – dokumentują futbol poza centrum. Jednym z takich miejsc jest https://peryferiafutbolu.pl, strona, która zbiera opowieści z klubów, o jakich nikt nie pisze w sportowych dziennikach. Dla mnie to dowód, że nasze wysiłki mają sens.
Nie chodzi tylko o sentyment. Chodzi o to, żeby ktoś za dwadzieścia lat mógł zrozumieć, jak wyglądał futbol na wsi, w małych miasteczkach, wśród ludzi, którzy grali po pracy. Żeby nie został po nas tylko suchy protokół z ligi.
Co tracimy, gdy nie archiwizujemy
W zeszłym roku klub z sąsiedniej gminy zamknął swoją stronę internetową. Wszystkie newsy, zdjęcia, składy – zniknęły. Ktoś powie: stare dzieje. Ale to tam zaczynał karierę chłopak, który potem grał w Ekstraklasie. Nikt nie zapisał, jak wyglądał jego pierwszy trening. Takich luk są dziesiątki.
Pamiętam, jak odnalazłem pudełko z wycinkami prasowymi z lat 80. Były tam opisy meczów, w których padało po 7-8 bramek. Zwycięzcy dostawali puchar ufundowany przez lokalnego piekarza. To nie jest historia, którą opowie dorosły komentarz. To jest życie.
Bez takich archiwów tracimy konkret. Tracimy nazwiska ludzi, którzy nie byli gwiazdami, ale bez których boiska by zarosły chwastem. Dlatego od jakiegoś czasu namawiam innych, żeby nie czekali, aż zrobi to ktoś za nich.
Jak zacząć własne archiwum piłkarskie
Sprzęt? Wystarczy dobry skaner i czas. Nie musicie mieć grantu. Ja zaczynałem od telefonu i rozmów ze starszymi panami na ławce. Pytajcie o stare zdjęcia, o to, kto grał w pierwszym składzie. Często ludzie trzymają takie rzeczy w szufladach i chcą się nimi podzielić.
Warto też przeglądać ogłoszenia w internecie. Czasem ktoś wystawia na sprzedaż całe pudło klubowych pamiątek po zmarłym działaczu. To smutne, ale można je uratować. Pamiętajcie o digitalizacji – oryginały wracają do właścicieli, a kopie zostają u was.
Największym wyzwaniem jest opisywanie. Kto jest na zdjęciu? Jaki rok? Gdzie? Bez metadanych zdjęcie to tylko plik. Dlatego nagrywajcie rozmowy, spisujcie wspomnienia. Każdy szczegół ma znaczenie.
Co daje takie działanie
Odkąd prowadzę archiwum, zmieniło się moje patrzenie na futbol. Przestałem oceniać kluby po lidze, w której grają. Zacząłem doceniać, że ktoś utrzymuje boisko od 40 lat, mimo że nie ma pieniędzy. Moi znajomi z archiwum opowiadają podobnie. To wspólnota ludzi, którzy nie chcą, żeby pamięć wyparowała.
Efekty bywają zaskakujące. Raz udało się odtworzyć skład drużyny z 1975 roku. Jeden z dawnych zawodników płakał, gdy zobaczył zdjęcie. Mówił, że nikt go nigdy nie zapytał, jak grał. To tylko jeden przykład. Takich momentów jest więcej.
Jeśli myślicie, że wasza lokalna historia nie jest warta zachodu – sprawdźcie, co znajdziecie. Często okazuje się, że to, co wygląda jak banał, jest cennym kawałkiem układanki. W internecie jest wiele miejsc, gdzie można podpatrzeć, jak robią to inni. Peryferiafutbolu.pl to tylko jeden z nich, ale pokazuje, że da się opowiadać o futbolu inaczej.
Nie musicie być historykami. Wystarczy, że będziecie konsekwentni i otwarci. Zbierajcie, pytajcie, notujcie. Bo za dziesięć lat tych świadków może już nie być.
- Zacznij od własnego klubu lub najbliższego boiska – tam najłatwiej zdobyć pierwsze materiały.
- Rozmawiaj z najstarszymi kibicami i działaczami. Ich pamięć to najcenniejsze źródło.
- Digitalizuj wszystko tak szybko, jak to możliwe. Papier niszczeje, cyfrowa kopia zostaje.
- Twórz proste opisy: data, miejsce, osoby, wydarzenie. Bez tego archiwum traci wartość.
- Dziel się efektami w lokalnych mediach albo na blogu. Im więcej osób wie, tym łatwiej znaleźć kolejne materiały.
- Nie zrażaj się, gdy ktoś powie, że to bez sensu. Każde uratowane zdjęcie to małe zwycięstwo.